Jak dbać o ceramikę handmade, żeby służyła latami?

Jest taki moment, który zna każdy, kto ma w szafce choć jeden ręcznie robiony kubek. Stoisz nad zmywarką z brudnym naczyniem w dłoni i się wahasz. Z jednej strony to tylko kubek. Z drugiej, kosztował więcej niż cały komplet z marketu, był robiony przez kogoś na kole, ma szkliwo, które wygląda jak kawałek nieba o zmierzchu, i szkoda byłoby go zmarnować. Więc stoisz i zgadujesz. Ten tekst jest po to, żebyś już nie musiał zgadywać.

Dobra wiadomość na start: ceramika handmade jest znacznie wytrzymalsza, niż się wydaje. Była wypalana w piecu w temperaturze, której Twoja kuchnia nigdy nie osiągnie. Zła wiadomość jest taka, że kilkoma drobnymi nawykami można skrócić jej życie o lata. Różnica między kubkiem, który przetrwa dekadę, a takim, który po pół roku traci blask, nie leży w tym, ile za niego zapłaciłeś, lecz w tym, jak go traktujesz.

Najpierw rozszyfruj swój kubek

Zanim zdecydujesz o zmywarce, spójrz na naczynie od spodu i z bliska. Ceramika nie jest jednym materiałem, tylko całą rodziną, a różnice między nimi decydują o wszystkim. Najważniejsze pytanie brzmi: czy całe naczynie jest pokryte szkliwem, tą gładką, szklistą warstwą, która nie wchłania wody. Przesuń palcem po powierzchni. Tam, gdzie jest ślisko i chłodno jak po szkle, masz szkliwo. Tam, gdzie jest matowo i szorstko jak po kamieniu, masz surową glinę, która pije wodę jak gąbka.

Jeśli Twój kubek jest oszkliwiony w środku i na zewnątrz, a jedynie sam pierścień spodu bywa surowy, trafiłeś na typowy, porządny wyrób. Taka ceramika jest odporna i wybaczająca. Jeśli natomiast duża część powierzchni jest nieoszkliwiona, na przykład w modnej, surowej estetyce, albo widzisz złote paski i metaliczny połysk, jesteś już w strefie, w której obowiązują specjalne zasady. O nich za chwilę.

Zmywarka a ceramika handmade - można, ale warto wiedzieć co tracisz

To pytanie zadaje każdy, więc odpowiem wprost. Tak, zdecydowana większość oszkliwionej ceramiki handmade wytrzyma zmywarkę. Szkliwo jest ze szkła, a szkła nie rusza ani detergent, ani gorąca woda. Problem nie w tym, że kubek pęknie po jednym cyklu. Problem w tym, co dzieje się przez dwa lata mycia dzień w dzień.

Detergenty do zmywarek są agresywne, o wiele mocniejsze niż płyn, którego używasz ręcznie. Z czasem potrafią zmatowić błyszczące szkliwo, przytępić intensywny kolor i zmęczyć powierzchnię, która na początku lśniła. Dochodzi do tego ustawianie naczyń: kubki obijają się o siebie i o metalowe pręty kosza, a każde takie stuknięcie to ryzyko wyszczerbienia krawędzi. Jeśli zależy Ci, żeby Twój ulubiony kubek wyglądał za pięć lat tak jak dziś, myj go ręcznie.

Mikrofala i piekarnik - pilnuj dwóch rzeczy

Z mikrofalą sprawa jest prosta, o ile zapamiętasz jeden warunek. Oszkliwiona ceramika bez metalu w środku radzi sobie w mikrofali bez problemu. Podgrzejesz mleko, odgrzejesz zupę, nic się nie stanie. Ale wszystko, co ma złocenia, srebrzenia albo metaliczny lśniący dekor, jest w mikrofali absolutnie zakazane. Metal w polu mikrofal iskrzy, przypala się i potrafi uszkodzić zarówno naczynie, jak i samo urządzenie. Jeśli masz choć cień wątpliwości, czy ten ładny złoty pasek to metal, nie ryzykuj.

Druga rzecz to ciepło, które potrafi zaskoczyć. Nieoszkliwiony spód naczynia w mikrofali czasem nagrzewa się mocniej niż jego zawartość. Kubek bywa gorący, choć kawa ledwo ciepła. Wyjmuj ostrożnie. Jeśli chodzi o piekarnik, tu już trzeba wiedzieć na pewno: tylko naczynia wyraźnie opisane jako żaroodporne nadają się do pieczenia. Zwykły kubek czy miska, choćby najładniejsze, nie są do tego stworzone i w wysokiej temperaturze mogą pęknąć.

Największy wróg ceramiki ma imię - szok termiczny

Jeśli zapamiętasz z tego tekstu tylko jedno zdanie, niech będzie to ostrzeżenie przed nagłą zmianą temperatury. To właśnie szok termiczny, a nie zmywarka czy mikrofala, odpowiada za większość pękniętych kubków. Glina nie lubi, gdy jedna jej część robi się gorąca, a druga pozostaje zimna, bo wtedy materiał rozszerza się nierównomiernie i po prostu puszcza.

Chodzi o kilka codziennych sytuacji:

1. nie zalewaj wrzątkiem kubka prosto z chłodnej szafki, zwłaszcza zimą: najpierw przepłucz go ciepłą wodą albo wlej odrobinę gorącej i dopiero po chwili dolej resztę;
2. nie wkładaj rozgrzanego naczynia pod strumień zimnej wody, żeby je szybciej ostudzić;
3. nie przenoś miski z lodówki prosto do piekarnika. Każda z tych rzeczy to nagły skok temperatury, a ceramika woli zmiany łagodne. Daj jej chwilę na oswojenie się z ciepłem lub chłodem, a odwdzięczy się latami bez pęknięć.

Przechowywanie i drobne rysy, które nie są wadą

Sposób, w jaki trzymasz ceramikę w szafce, też ma znaczenie, choć rzadko się o tym myśli. Kubki wieszane na haczykach albo ustawiane tak, że stukają o siebie przy każdym otwarciu drzwiczek, z czasem dorabiają się wyszczerbień na krawędziach. Jeśli układasz miski jedna w drugą, przełóż je papierowym ręcznikiem albo miękką ściereczką. Ten drobny gest chroni szkliwo przed porysowaniem w miejscu, gdzie naczynia się stykają.

I jeszcze jedno, żeby rozwiać częsty niepokój. Jeśli z czasem na powierzchni szkliwa pojawi się siateczka cienkich, włoskowatych pęknięć, to najczęściej nie uszkodzenie, tylko naturalne zjawisko znane jako crazing. W wielu rodzajach ceramiki jest wręcz pożądanym, cenionym efektem, który dodaje naczyniu charakteru i mówi, że ma ono swoją historię. Dopóki naczynie nie przecieka i nie rozwarstwia się, możesz go spokojnie używać. To nie skaza, to podpis czasu.

Najczęstsze pytania

Czy ceramikę handmade można myć w zmywarce?

Większość oszkliwionej ceramiki handmade wytrzyma zmywarkę, ale ręczne mycie przedłuża jej urodę: agresywne detergenty z czasem matowią szkliwo, a stukanie o kosz szczerbi krawędzie. Jeśli zależy Ci na ulubionym kubku, myj go ręcznie. Naczynia z surowym, nieoszkliwionym spodem albo z adnotacją „tylko ręczne mycie" trzymaj z dala od zmywarki.

Czy kubek handmade można wkładać do mikrofali?

Tak, o ile jest oszkliwiony i nie ma żadnych metalicznych elementów. Złocenia, srebrzenia i metaliczny dekor iskrzą w mikrofali i są zakazane. Uważaj też przy wyjmowaniu, bo nieoszkliwiony spód potrafi nagrzać się mocniej niż zawartość kubka.

Dlaczego mój kubek handmade pękł?

Najczęstsza przyczyna to szok termiczny, czyli nagła zmiana temperatury: wrzątek wlany do zimnego kubka albo zimna woda na rozgrzane naczynie. Glina rozszerza się wtedy nierównomiernie i pęka. Rozwiązanie jest proste: podgrzewaj i studź ceramikę stopniowo.